MEMO: Aanpak Arbeidsinspectie 2026: Het Jaarplan in vogelvlucht

De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft haar Jaarplan 2026 gepubliceerd. In dit memo zetten wij de belangrijkste speerpunten en toezichtprioriteiten op een rij.

Inleiding

Tijdens het Industrieel Jaarcongres in januari 2026 was onder meer de directeur van de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) spreker. In zijn bijdrage lichtte hij de actuele visie van de NLA toe:

• een consequente focus op preventie,

• leren van incidenten en

• het versterken van de veiligheidscultuur binnen organisaties.

Deze richting vormt de context voor dit Jaarplan 2026 in lijn met de internationale Vision Zero benadering.
Hoewel de NLA geen exact doeljaar verbindt aan de ambitie om dodelijke arbeidsongevallen volledig terug te dringen, wordt in recente jaarverslagen expliciet verwezen naar Vision Zero: de internationale veiligheidsstrategie die streeft naar nul dodelijke en zware arbeidsongevallen door structurele preventie, het leren van incidenten en het versterken van de veiligheidscultuur.

Feiten over arbeidsongevallen in Nederland

• In 2024 werden ruim 3.200 arbeidsongevallen gemeld, waarvan 52 met dodelijke afloop.
• In de eerste helft van 2025 vonden al 40 dodelijke arbeidsongevallen plaats, een zorgelijke stijging volgens de NLA.
• Veel arbeidsongevallen worden nog altijd niet gemeld, waardoor de werkelijke aantallen hoger liggen.

Vision Zero is daarmee een noodzakelijk uitgangspunt. Dit geldt in het bijzonder voor risicosectoren zoals de binnenvaart, waar gewerkt wordt met fysieke belasting, machineveiligheid, gevaarlijke stoffen (met name in de tankvaart) en werksituaties met een verhoogd ongevalsrisico.

Aanpak van de Nederlandse Arbeidsinspectie in 2026

Het toezicht van de NLA is risicogericht en responsief. De inspectie richt zich op de werkvelden waar de risico’s het grootst zijn, en reageert daarnaast actief op signalen, meldingen en klachten uit de samenleving.

De NLA beoogt dit in 2026 te bereiken via drie hoofdsporen.

1. Actief toezicht: programmatisch werken

Om effectief in te spelen op arbeidsrisico’s en maatschappelijke ontwikkelingen werkt de NLA programmatisch. In de periode 2023–2026 zijn elf toezichtprogramma’s ingericht. Voor elk programma is bepaald waar in 2026 de nadruk op ligt en welke interventies worden ingezet om oneerlijk, onveilig en ongezond werk terug te dringen.

De 11 toezichtprogramma’s

1. Arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling;

2. Uitzendbureaus;

3. Migratieregelingen, internationaal, schijnconstructies en cao-naleving;

4. Toezicht SUWI (Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen) en Toezicht Sociaal Domein;

5. Psychosociale arbeidsbelasting, arbeidsdiscriminatie en fysieke belasting;

6. Asbest en ioniserende straling;

7. Blootstelling aan gevaarlijke stoffen;

8. Major Hazard Control;

9. Certificatie en markttoezicht;

10. Goed werkgeverschap in sectoren en ketens;

11. Trends en ontwikkelingen.

Verschillende programma’s raken direct aan de binnenvaartsector:

• Gevaarlijke stoffen en Major Hazard Control: meer aandacht voor blootstelling aan gevaarlijke stoffen in zijn algemeenheid, gasmeting, besloten ruimten, dampen en emissies.
• Fysieke belasting en PSA: van toepassing op dek werkzaamheden, machinekamers, lange werktijden en kleinschaligheid van bemanning.
• Certificatie en markttoezicht: keuring van hijsmiddelen, arbeidsmiddelen, PBM’s en technische installaties aan boord.
• Cao-naleving en migratieregelingen: relevant door internationale bemanning en risico’s op oneerlijke arbeidsvoorwaarden.

De Binnenvaartsector kan in 2026 rekenen op gerichtere controles op de kwaliteit van de RI&E en het Plan van Aanpak, veilige werkprocedures en technische veiligheid aan boord.

2. Toezicht op basis van meldingen

Het afhandelen van signalen, klachten, meldingen en verzoeken blijft een kerntaak van de NLA.

I. Ongevalsonderzoek en meldingsbereidheid

Sinds 2023 kunnen werkgevers in de meeste gevallen zelf arbeidsongevallen onderzoeken en een verbeterplan opstellen. De NLA stimuleert dit, maar verhoogt in 2026 ook de aandacht voor:

• juiste toepassing van de meldplicht;
• kwaliteit van de werkgeversonderzoeken;
• daadwerkelijke opvolging van verbetermaatregelen.

Voor de binnenvaart betekent dit bijvoorbeeld:

• extra focus op ongevallen bijvoorbeeld tijdens het manoeuvreren, verschillende werkzaamheden in de machinekamer, laden/lossen. Dit betekent in sommige gevallen ook een samenwerking met meerdere toezichthouders, denk hierbij aan IL&T.
• nadruk op structureel leren van incidenten in plaats van ad-hoc oplossingen.

II. Arbozorg, werknemersbetrokkenheid en Arbocatalogi

Arbozorg als een lopend proces

De NLA blijft intensief toezicht houden op arbozorgbeleid. In 2026 ligt de nadruk op de Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RI&E). De NLA wil meer aandacht besteden aan de kwaliteit van de RI&E en het plan van aanpak wat een onderdeel is van het geheel. Hierbij ligt de focus op de kwaliteit van de RI&E en of deze actueel is, sectorspecifieke risico’s bevat en een onderdeel is van de bedrijfsvoering.

Werknemersbetrokkenheid

De NLA stimuleert dat werknemers actief worden betrokken bij verbeteringen. In de binnenvaart vraagt dit extra aandacht vanwege ‘’kleinschalige’’ bemanning en hoge werkdruk.

Arbocatalogi

Gebruik van Arbocatalogi blijft een belangrijk middel. Voor de binnenvaartsector geldt dat brancheafspraken moeten leiden tot praktische, uitvoerbare maatregelen. De binnenvaart dient als sector dan ook aandacht te besteden aan het updaten van de Arbeidscatalogi (dateert momenteel uit 2012, https://www.arbo-binnenvaart.nl/arbo-handreiking).

III. Opsporingsdienst

De opsporingsdienst richt zich op arbeidsuitbuiting, mensensmokkel, fraude en strafrechtelijke arbeidsongevallen. Voor binnenvaartbedrijven betekent dit:

• meer aandacht voor eerlijke contracten, correcte betaling en werktijden;
• toezicht op internationale bemanningen en risico’s op uitbuiting;
• gezamenlijke inspecties met ILT.
  
  

Conclusie en vooruitblik

De aanpak in 2026 sluit volledig aan bij de principes van Vision Zero. Dit heeft directe gevolgen voor sectoren met verhoogde risico’s, zoals transportsectoren als de binnenvaart. De missie blijft ongewijzigd: eerlijk, gezond en veilig werk en bestaanszekerheid voor iedereen.

Mocht u vragen hebben over het bovenstaande onderwerpen zoals het jaarplan, uw RI&E, werken met gevaarlijke stoffen of de Arbocatalogi van de binnenvaart, neem gerust contact met ons. Wij staan als veiligheidsadviseur voor u klaar.