MEMO: Toezicht op de asbestinventarisatie

19 november 2026

Afzetting asbest aan boord van binnenvaartschepen WEB

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) gaat controleren of eigenaren van binnenvaartschepen over een asbestinventarisatierapport beschikken, omdat uit eerdere inspecties bleek dat dit rapport niet altijd aanwezig is.

Uit eerdere inspecties in de binnenvaart blijkt dat een asbestinventarisatierapport niet altijd aanwezig is. Om die reden gaat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) controleren of eigenaren van binnenvaartschepen over een asbestinventarisatierapport beschikken.

Deze memo beschrijft de achtergrond, de eisen en de wijze waarop de ILT toezicht houdt.

Verbod en gezondheidsrisico’s

Asbest is sinds 1994 in Nederland verboden. Op Europees niveau geldt het verbod sinds 2005. Asbest werd veel toegepast in installaties, schepen en treinen, omdat het hitte- en brandbestendig, slijtvast en sterk is.

Asbest is ingedeeld als kankerverwekkende stof. Op de lange termijn kan blootstelling leiden tot longkanker, mesothelioom, strottenhoofdkanker en eierstokkanker. Daarnaast kan blootstelling de volgende aandoeningen veroorzaken:

  • Asbestose: chronische littekenvorming maakt de longen stijf, waardoor ademhalen steeds moeilijker wordt.
  • Pleurale plaques: het longvlies raakt verdikt door goedaardige verkalking.

Wanneer vormt asbest een risico?

Asbesthoudende materialen vormen geen direct gevaar zolang zij in goede staat zijn en niet worden bewerkt of verwijderd. Vezels komen vrij wanneer materialen of onderdelen van machines en installaties beschadigd raken, bijvoorbeeld door sloop, veroudering, bewerking, onderhoud, brand of een incident.

De vezels zijn microscopisch klein en met het blote oog niet zichtbaar. Bij inademing komen zij diep in de longen terecht. Blootstelling geeft geen directe klachten: tussen inademing en het ontstaan van ziekte zit vaak 10 tot 40 jaar. Het risico hangt af van de hoeveelheid vezels die iemand gedurende zijn leven heeft ingeademd. Het grootste risico ligt bij langdurige of beroepsmatige blootstelling, maar ook een korte blootstelling is niet risicoloos.

Waar komt asbest voor?

Op schepen die vóór 1994 zijn gebouwd, kan op verschillende plaatsen asbesthoudend materiaal aanwezig zijn. In de praktijk gaat het onder meer om:

  • pakkingen en afdichtingen bij flenzen, deksels, luiken en installaties, zoals (elektro)motoren, pompen en leidingen;
  • isolatiemateriaal bij ketels, uitlaten, leidingen en in de machinekamer;
  • remschoenen bij lieren, motoren en andere mechanische toepassingen;
  • vinyl vloerzeil, kitten en lijmen in machinekamers en verblijfsruimten;
  • (scheidings)wanden, plafonds en (brandwerende) panelen.

Een schip dat in 1994 of later is gebouwd, is niet automatisch asbestvrij. Bij schepen die buiten Nederland zijn gebouwd, kan asbest op veel locaties voorkomen. In andere EU-landen gold het verbod pas vanaf 2005, en buiten de Europese Unie wordt asbest nog steeds gewonnen en gebruikt. Waar het asbest zit, is moeilijk vast te stellen, omdat in andere landen andere regelgeving geldt. Ook na de bouw kan asbest aan boord komen, bijvoorbeeld door onderhoud, reparaties, ombouw en inkoop van technische onderdelen buiten de Europese Unie.

Soms komt asbest pas aan het licht tijdens werkzaamheden op de werf. Dat kan leiden tot extra onderzoek, vertraging en hogere kosten. Vroeg inzicht in de aanwezigheid van asbest helpt om onderhoud beter te plannen en informatie op een passende manier te delen met derden.

Asbestinventarisatie

Scheepseigenaren zijn verplicht een asbestinventarisatierapport te laten opstellen en beschikbaar te stellen aan de partijen die werkzaamheden aan het schip uitvoeren (artikel 3 en 5 Asbestverwijderingsbesluit 2005 en artikel 4.54a Arbeidsomstandighedenbesluit). De inventarisatie geeft inzicht in de aanwezigheid en locatie van asbesthoudende materialen aan boord. Zij vormt de basis om onderhouds-, reparatie- en sloopwerkzaamheden veilig voor te bereiden en uit te voeren. Zo worden bemanningsleden, onderhoudsmonteurs, werfpersoneel en andere betrokkenen beschermd.

Een rapport waarin geen asbest is aangetroffen, geeft alleen zekerheid over de onderdelen die binnen de reikwijdte van de inventarisatie zijn onderzocht.

De ILT voert gerichte inspecties uit bij scheepseigenaren met schepen onder Nederlandse vlag. De verplichtingen voor asbestinventarisatie gelden ook voor schepen onder een andere vlag.

Wordt een schip in Nederland op een scheepswerf onderhouden of gerepareerd, dan moet vóór de werkzaamheden worden beoordeeld:

  • of een asbestinventarisatie vereist is;
  • of het bestaande asbestinventarisatierapport actueel en volledig genoeg is voor de voorgenomen werkzaamheden.

Niet bij elk onderhoud is een nieuw asbestinventarisatierapport nodig. Ontbreekt het rapport, is het onvolledig of geeft het onvoldoende inzicht in de materialen waaraan wordt gewerkt, dan moet de inventarisatie eerst worden uitgevoerd of aangevuld. De werkzaamheden kunnen pas daarna starten. De relevante gegevens moeten beschikbaar zijn voor de partijen die de werkzaamheden voorbereiden en uitvoeren, zodat passende beschermingsmaatregelen kunnen worden getroffen.

Controle door de ILT

De ILT kan scheepseigenaren bezoeken voor een gerichte asbestinspectie. Die bestaat uit drie onderdelen:

  • een gesprek met de contactpersoon van de scheepseigenaar;
  • een rondgang aan boord;
  • een controle van de documenten en de onderhoudsadministratie.

Is er (mogelijk) asbest aanwezig, dan let de ILT onder meer op de volgende punten:

  • Er kunnen geen asbestvezels vrijkomen. De scheepseigenaar kent de asbestregels en neemt maatregelen, zodat mens en milieu niet met vezels in aanraking komen.
  • Een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf heeft een asbestinventarisatie uitgevoerd voordat het onderhoud of de ombouw begon.
  • De onderhoudsadministratie vermeldt of eerder met asbest is gewerkt en of toen een asbestinventarisatie is uitgevoerd.
  • Werk waarbij veel asbestvezels kunnen vrijkomen, is uitgevoerd door een gecertificeerd asbestverwijderingsbedrijf.
  • Bij onderhoud worden de regels van het Asbestverwijderingsbesluit 2005 gevolgd.
  • Andere werkzaamheden wachten tot het asbest is verwijderd.
  • Er liggen geen reserveonderdelen met asbest in het magazijn.

Gevolgen bij een overtreding

Bij een overtreding kan de ILT een waarschuwing geven of een last onder dwangsom opleggen. De scheepseigenaar betaalt dan een geldbedrag zolang de overtreding niet is opgeheven. Bij ernstige overtredingen kan de ILT een proces-verbaal opmaken voor het Openbaar Ministerie.

Regelgeving en andere toezichthouders

De asbestregels staan in het Asbestverwijderingsbesluit 2005 en in de REACH-verordening (EG) nr. 1907/2006. Ook de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) kan schepen bezoeken. De NLA houdt toezicht op de arbeidsomstandigheden en controleert of werkgevers zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving.

Advies

Wij adviseren scheepseigenaren de volgende punten na te gaan:

  • Is een asbestinventarisatierapport aanwezig en is het actueel?
  • Vermeldt de onderhoudsadministratie wat eerder met asbest is gedaan?
  • Zijn de reserveonderdelen vrij van asbest en is dit aantoonbaar?


Ondersteuning door Transafe 

Tijdens onze boordbezoeken toetsen wij de onderhoudsadministratie en de werkwijze rond asbest aan de eisen en bespreken wij de aandachtspunten.

Het opstellen van een asbestinventarisatierapport valt buiten onze dienstverlening, omdat hiervoor een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf nodig is. Wij begeleiden wel bij het proces en brengen scheepseigenaren desgewenst in contact met zo’n bedrijf.

Neem bij vragen over dit onderwerp gerust contact met ons op.

Bron: Toezicht op asbest in industriële installaties, schepen en treinen | Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)